X
تبلیغات
وبلاگ مهندسی صنایع - كاربرد روش FMEA در شناسایی و..... 1





Powered by WebGozar

كاربرد روش FMEA

در شناسايي و ارزيابي جنبه‌هاي زيست‌محيطي

و معرفي EFMEA

 

از: محمدرضازاده نياوراني

 

مقدمه

مسأله منابع و محدود بودن آنها، محيط زيست و حفاظت از آن را در زمره مسائل مهمي قرار داده است كه جامعه بشري و به ويژه كشورهاي در حال توسعه مانند كشور ما با آن روبه‌رو است. شايد در آستانه ورود به قرن بيست و يكم، بتوان حفظ محيط زيست را از جمله مهمترين مشكلات بشر قلمداد نمود. به همين دليل از يك دهه پيش، بخش عمده‌اي از مباحث و تلاش‌هاي انجمن‌ها و سازمان‌هاي رسمي و غير رسمي، بر اين موضوع متمركز شده است.

نهايتاً نتيجه اين تلاش‌هاي تمركز يافته و جهت‌دار، پيدايش استانداردهاي مديريت زيست‌محيطي بود كه مي‌توان به بارزترين آنها، يعني مجموعه استانداردهاي ISO14000 اشاره نمود. يكي از مهمترين الزامات اين استاندارد، عبارت است از شناسايي جنبه‌هاي زيست‌محيطي (Environmental  Aspect) فعاليت‌ها، محصولات و خدمات و ارزيابي پيامدهاي زيست‌محيطي (Environmental Impact) ناشي از آنها به منظور شناسايي جنبه‌هاي بارز زيست‌محيطي (Significant Environmental Aspect).

براي تعيين اين جنبه‌ها و ارزيابي پيامدهاي آنها از روش‌هاي مختلفي استفاده مي شود؛ از جمله اين روش‌ها مي‌توان به تجزيه و تحليل درخت خطا (FTA= Fault Tree Analysis)، خطر و قابليت جبران                           (HAZOP= Hazard And Operability)، درخت تصميم‌گيري (DT= Decision Tree) و مقايسه جنبه به جنبه (AAC= Aspect To Aspect Comparison) اشاره نمود.

روش تجزيه وتحليل حالات خرابي بالقوه و آثار آن (FMEA= Failure Modes and Effects Analysis)، به عنوان يك روش نظام‌مند داراي كاربردهاي بسياري مي‌باشد. شايد تاكنون به دليل الزام استفاده از اين روش در استانداردهاي مديريت كيفيت صنايع خودروسازي، از جمله QS 9000 ، VDA 6.1، ISO/TS 16949 ، بيشتر استفاده از اين شيوه در اين حوزه مورد بررسي و استفاده قرار گرفته است. در اين مقاله استفاده از روش FMEA در شناسايي و ارزيابي جنبه‌هاي زيست‌محيطي به همراه يك مثال تشريح شده است.

 

آشنايي با FMEA

روش FMEA ، شيوة نظام‌مندي است براي شناسايي و اولويت‌بندي اقدامات مورد نياز در قبال حالات خرابي بالقوه پيش از وقوع آنها.

FMEA به ما كمك مي‌كند كه سؤالات زير را پاسخ دهيم:

ـ چطور يك محصول، فرايند يا خدمت ممكن است منشأ ايجاد خرابي شود؟

ـ اين حالات خرابي چه آثار و پيامدي مي‌تواند داشته باشد؟

ـ شدت اين آثار چقدر است؟

ـ علت بروز حالات خرابي چيست؟

ـ احتمال وقوع اين حالات خرابي چقدر مي‌باشد؟

ـ چه كنترل‌هايي براي پيشگيري يا آشكار كردن اين حالات خرابي وجود دارد؟

ـ چقدر اين كنترل‌ها در شناسايي اين حالات خرابي مؤثرند؟

ـ به طور كلي، مخاطرات هر حالت خرابي براي سازمان چقدر است؟

ـ براي كاهش اين مخاطرات چه اقداماتي بايد انجام گيرد؟

همان طور كه در بالا اشاره شد، روش FMEA داراي كاربردهاي بسياري مي‌باشد و متناسب با كاربردهاي متنوع،     FMEAهاي مختلفي نيز وجود دارد كه از جمله مي‌توان به موارد زير اشاره نمود:

FMEA مربوط به فرايند (PFMEA= Process FMEAFMEA مربوط به طراحي                     (DFMEA= Design FMEAFMEA مربوط به سيستم (SFMEA= System FMEA) و FMEA مربوط به ماشين‌آلات (MFMEA= Machine FMEA).

با مطالعه اين مقاله با FMEA مربوط به محيط زيست (EFMEA= Environmental FMEA) آشنا مي‌شويم.

 

 

تشريح روش EFMEA

1-      تشكيل گروه EFMEA

در طول اجراي EFMEA انتظار مي‌رود كه كليه بخش‌هاي سازمان كه به نحوي در شناسايي و ارزيابي جنبه‌هاي زيست‌محيطي دخيل مي‌باشند، حضور يابند؛ به عبارت ديگر، استفاده از يك گروه چند تخصصي و رويكرد گروهي در انجام EFMEA ضروري است. اين گروه مي‌تواند با سرگروهي نماينده مديريت در امور زيست‌محيطي تشكيل شود. نتايج اين جلسات در فرم EFMEA مطابق مراحل زير ثبت مي‌شود.

 

2-      شناسايي فرايندها

 عمليات يا فرايندهاي مورد تجزيه و تحليل كه در سازمان وجود دارد، شناسايي و به همراه شماره آن ثبت مي‌شود (به عنوان مثال جوشكاري، شستشو، پرسكاري، انبارش مواد، مونتاژ و بسته‌بندي). در اين مرحله مي‌توان از نمودار فرايند عمليات (OPC= Operation Process chart) استفاده كرد.

 

3-      حالت خرابي بالقوه (جنبه‌ها)

حالت خرابي بالقوه حالتي است كه فرايند تشريح شده در ستون قبل، به طور بالقوه نيازمندي‌هاي مشخص شده (استانداردها، قوانين، مقررات و غيره) را برآورده نمي‌كند؛ اين حالت در حقيقت، تشريحي است از عدم مطابقت در آن عمليات خاص. در اين مرحله مي‌بايست فرض شود احتمال خرابي وجود دارد و نه اينكه حتماً اتفاق خواهد افتاد.

 

4-     آثار بالقوه خرابي (پيامدها)

آثار بالقوه خرابي به عنوان آثار حالت خرابي بر روي مشتريان، كاركنان و ساير طرف‌هاي ذي‌نفع تعريف مي‌شود.

اگر حالت خرابي روي محيط زيست تأثير ‌گذارد يا سبب بروز عدم تطابق با قوانين و مقررات ‌شود، مي‌بايست آن را به طور روشن تعيين كرد. وقتي كه آثار بالقوه يك خرابي ارزيابي مي‌شود، هر يك از طرف‌هاي ذي‌نفع بايستي در نظر گرفته شوند.

 

5-      شدت (S=Severity)

شدت يك ارزيابي از ميزان جدي بودن پيامد (عنوان شده در ستون قبل)، نقاط شكست بالقوه محيط زيست مي‌باشد. شدت، صرفاً در مورد اثر به كار مي‌رود و با تخصيص عددي بين 1 تا 10 مطابق با جدول پيشنهادي زير رتبه‌بندي مي‌شود. در تعيين رتبه مورد نظر و درك صحيح رتبة شدت، پاسخ به سؤالات زير مي‌تواند راهگشا باشد:

 

ü   طرف‌هاي ذي‌نفع: سطح ارتباط با هر يك از افراد يا گروه‌ها (مشتريان، قوانين، انجمن‌هاي محلي يا كاركنان) در آلودگي ناشي از اين جنبه زيست‌محيطي چيست؟

ü      قانون: آيا قانوني براي كنترل يا جلوگيري از آلودگي ناشي از اين اثر وجود دارد؟

ü      كميت: چه مقدار از اين مواد، انبار شده، حمل و نقل شده يا از بين مي‌رود؟

ü   امكان زيان‌رساني: وسعت زيان زيست‌محيطي ناشي از اين اثر چقدر است؟ اين ماده چقدر خطرناك مي‌باشد؟ چه مقدار نسبت به محيط اطراف حساس مي‌باشد؟

ü       هزينه: هزينه لازم براي از بين بردن آلودگي ناشي از اين اثر چه مقدار مي‌باشد؟

 

 

رتبه

معيار: شدت اثر

اثر

10

نتايج به صورت زيان شديد به سلامت انسان يا محيط زيست بدون هيچ گونه اخطار يا هشدار، محتمل مي‌باشد

خطرناك ـ بدون اخطار

9

نتايج به صورت زيان شديد به سلامت انسان ، محيط زيست همراه با اخطار يا هشدار، محتمل مي‌باشد

خطرناك ـ با اخطار

8

تأثير قابل توجه بر روي محيط زيست

خيلي بالا

7

تأثير زياد بر روي محيط زيست

بالا

6

تأثير متوسط بر روي محيط زيست

متوسط

5

تأثير كم

كم

4

تأثير جزيي

خيلي كم

3

انتشار محدود و كنترل شده

ضعيف


ن : مهدی صالحی
ت : 85/02/29